Open YouTube

2026-06-29 - Stijging van de instroom in de WIA i.v.m. uitval door mentale problemen

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Jun 30, 2026, 11:25

Read in about 5 minutes instead of watching 156 minutes.

Opening en doel

De rondetafel gaat over de stijgende WIA-instroom door mentale problemen, met bijzondere aandacht voor vrouwen en jonge werknemers.
De bijeenkomst bestaat uit drie blokken met deskundigen, werkgevers, uitvoerders en oplossingsrichtingen.

TNO ziet al jaren toenemende mentale druk op werkenden; burn-outklachten stegen van 13% in 2015 naar 20% in het afgelopen jaar.
Langdurig verzuim door psychische klachten kan doorstromen naar de WIA, terwijl terugkeer naar werk na instroom vaak moeilijk is.
De oorzaken liggen in een stapeling van individuele factoren, werkdruk, lage autonomie, werk-prive-onbalans en maatschappelijke druk.
Jonge werknemers, vooral jonge vrouwen, vormen een risicogroep door druk vanuit werk, samenleving en sociale omgeving.
Sectoren zoals zorg en onderwijs hebben bovengemiddeld hoge WIA-instroom door psychische klachten.

De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving beschrijft mentale gezondheid als groot volksgezondheidsprobleem, mede door een hypernerveuze samenleving.
Prestatiedruk, individualisering en versnelling dragen bij aan voortdurende spanning en mentale belasting.
Beroepen met weinig autonomie, hoge emotionele belasting en veel burgercontact, zoals zorg en onderwijs, kennen extra risico's.
Vrouwen ervaren extra druk door betaalde arbeid, zorgtaken, gezondheidsproblemen die laat worden herkend en lage economische zelfstandigheid in sommige sectoren.
Het gezins- en arbeidsstelsel sluit volgens Ouders & Onderwijs onvoldoende aan op tweeverdieners en twee verzorgers.

Meerdere sprekers benadrukken dat eerdere signalering en structurele preventie nodig zijn om uitval te voorkomen.
Oplossingen moeten domeinoverstijgend zijn en vragen samenwerking tussen ministeries, werkgevers, werknemers en arboprofessionals.
Een kabinetsbrede aanpak is nodig, waarbij niet alleen SZW maar ook VWS, OCW en andere departementen betrokken zijn.
Werk moet vaker worden aangepast aan de behoeften van mensen om fysieke en mentale uitval te voorkomen en re-integratie te versnellen.

Werkgeversorganisaties zien mentale problemen als breed maatschappelijk probleem, maar erkennen ook de rol van werkgevers bij balans, flexibiliteit en goed management.
Werk kan een beschermende factor zijn als het goed georganiseerd is en structuur, sociale verbinding, herstel en zingeving biedt.
Het huidige stelsel houdt mensen soms te lang vast in ongeschikt werk, terwijl eerder passend werk beter kan zijn.
Leidinggevenden spelen volgens onderzoek een cruciale rol bij uitval en terugkeer; bijna 40% zegt onvoldoende kennis te hebben om werknemers met psychische problemen te begeleiden.
Stigma en arbeidsdiscriminatie maken dat werknemers hun mentale problemen of benodigde aanpassingen niet durven bespreken.

In het onderwijs stromen jaarlijks ongeveer 600 medewerkers met psychische problemen de WIA in, naast extra instroom door long COVID.
De AOb stelt dat psychische uitval in het onderwijs geen individueel probleem is, maar samenhangt met hoe werk wordt georganiseerd.
De RI&E wordt in de praktijk vaak onvoldoende gebruikt en moet leiden tot concrete maatregelen tegen werkdruk, ongewenst gedrag en slechte omstandigheden.
Handhaving door de Arbeidsinspectie kan organisaties stimuleren werkdruk en psychosociale arbeidsbelasting structureel aan te pakken.
Ongewenst gedrag, agressie en hoge emotionele belasting worden genoemd als belangrijke factoren bij werkstress en verzuim.

Private verzekeraars werken met vroege melding, claimbehandelaars, arbeidsdeskundigen en medische adviseurs om sneller maatwerk te bieden.
De boodschap vanuit verzekeraars is: maak het stelsel actiever, sneller en persoonlijker, zonder het onnodig medisch te maken.
Oval bepleit dat het stelsel eerder naar mobiliteit en passend werk moet sturen, omdat langdurig verzuim nu soms financieel aantrekkelijker of veiliger lijkt.
Bedrijfsartsen benadrukken dat klachten niet hetzelfde zijn als ziekte en ziekte niet automatisch verzuim hoeft te betekenen.
Wachttijden in de GGZ worden genoemd als grote belemmering voor herstel en terugkeer naar werk.

Women Inc. stelt dat genderverschillen expliciet moeten worden meegenomen in onderzoek en beleid rond WIA-instroom.
Vrouwen zijn oververtegenwoordigd in sectoren met personeelstekorten, hoge werkdruk en jarenlange bezuinigingen.
Er is volgens Women Inc. te weinig aandacht voor vrouwengezondheid op de werkvloer en in de zorg, terwijl vrouwen vaker burn-out of depressie gediagnosticeerd krijgen.
Kinderopvang, verlofregelingen en een eerlijkere werk-zorgverdeling worden genoemd als voorwaarden om combinatiedruk bij jonge vrouwen te verminderen.
De verplichte gendertoets in beleid wordt volgens onderzoek nauwelijks toegepast, waardoor blinde vlekken blijven bestaan.

UWV ziet dat sociale problemen vaak medicaliseren en pleit voor betere communicatie tussen partijen in het stelsel.
Oplossingen moeten zich richten op voorkomen van mentale klachten, voorkomen van uitval bij klachten en betere ondersteuning bij terugkeer naar werk.
Niet-medische professionals zoals bedrijfspsychologen, arbeidsdeskundigen, loopbaancoaches en jobcoaches zouden een grotere rol moeten krijgen.
Het DSR-consortium pleit voor vroege signalering, preventie en samenwerking tussen werk en zorg voordat mensen uitvallen.
Nederland heeft volgens DSR wel een systeem voor mensen die al zijn uitgevallen, maar onvoldoende voor mensen die dreigen uit te vallen.
Privacy en versnippering maken samenwerking lastig; oplossingen moeten vrijwillig, veilig en passend bij de grootte en context van organisaties zijn.

Investeer in structurele preventie en pak mentale gezondheidsrisico's vroegtijdig aan.
Richt preventie specifiek op risicogroepen zoals jonge werknemers en sectoren als zorg en onderwijs.
Organiseer samenwerking tussen ministeries, werkgevers, werknemers en arboprofessionals rond preventie van WIA-instroom.
Maak werk van een tweeverdieners- en twee verzorgersmodel met samenhangend gezinsbeleid.
Haal de bezuinigingen op de sociale zekerheid en WIA van tafel.
Handhaaf de Arbowet en zorg dat RI&E's leiden tot concrete maatregelen op de werkvloer.
Verplicht werkgevers om budget aan preventie te besteden.
Voer betaald zorgverlof, betaald rouwverlof en volledige betaling van ouderschaps- en geboorteverlof in.
Neem het recht op onbereikbaarheid wettelijk op en handhaaf dit actief binnen organisaties.
Start herbeoordelingen in de WIA weer op, zodat mensen opnieuw gekeurd kunnen worden.
Maak vroegsignalering, preventie en samenwerking tussen werk en zorg structureel organiseerbaar en financierbaar.
Maak de nationale strategie vrouwengezondheid ambitieuzer, met aanvullende financiering en handvatten voor werkgevers en arboartsen.
Pas de gendertoets in beleid daadwerkelijk toe om effecten op vrouwen en mannen te beoordelen.
Pak GGZ-wachtlijsten aan om herstel en terugkeer naar werk te versnellen.