Open YouTube

#2 - Staat Europa in 2031 volledig buitenspel in de AI-race?

Turing Stationautonlpublicupdated Jul 9, 2026, 07:56

Read in about 5 minutes instead of watching 96 minutes.

Introductie

De aflevering bespreekt de positie van Europa in de AI-race, nieuwe modellen van OpenAI en Anthropic, tokens, historische automaten en praktische AI-tips.
Een luisteraarsvraag over wat tokens zijn wordt later uitgebreid behandeld.

Het besproken Europe 2031-rapport schetst een plausibel maar somber scenario waarin Europa geen eigen frontiermodellen, weinig compute en beperkte toegang tot Amerikaanse en Chinese modellen heeft.
In het scenario zit Europa klem tussen de VS met frontier-AI en China met robotica, terwijl ASML een van de weinige Europese troeven blijft.
De voorgestelde reactie is AI serieus nemen, snel datacenters en talent opbouwen, eigen modellen of infrastructuur ontwikkelen en coalities vormen met landen als Japan en Zuid-Korea.
De sprekers waarderen het rapport als wake-upcall, maar vinden dat het sterker was geweest als het naast andere scenario’s en waarschijnlijkheden was geplaatst.

Nieuwe Amerikaanse exportcontroles rond Anthropic Fable en OpenAI GPT-5 maken zichtbaar dat toegang tot topmodellen een geopolitieke kwestie is geworden.
De kernrisico’s van afhankelijkheid zijn dat Amerikaanse bedrijven en overheid bepalen wie toegang krijgt, welke vragen gesteld mogen worden en wat de kosten zijn.
Zelfs als de voorwaarden vandaag acceptabel zijn, kan dat morgen veranderen omdat de soevereiniteit over de modellen buiten Europa ligt.
Open source modellen kunnen helpen, maar Europa heeft alsnog talent, compute en datacenters nodig om onafhankelijker te worden.
De discussie rond Fable wordt gezien als een moment waarop landen meer urgentie kunnen voelen om AI-labs, talentpools en infrastructuur op te bouwen.

Anthropic Fable 5 is weer beschikbaar en zou sterker zijn dan eerdere modellen, maar met strengere safeguards na kritiek op een jailbreak-achtige situatie.
Anthropic geeft bij nieuwe frontiermodellen pre-release toegang aan de overheid voor evaluatie, wat de rol van de staat verder bevestigt.
OpenAI werkt met Broadcom aan een eigen inference-chip, terwijl Zuid-Korea een groot AI-investeringsplan heeft aangekondigd.
Het Nederlandse General Intuition van Pim de Witte haalde 320 miljoen dollar op en wil als Nederlands bedrijf Europa op de kaart zetten met world models.

Tokens zijn geen cryptomunten, maar woorden, woorddelen, leestekens of speciale tekens waarin tekst wordt opgesplitst voordat die een model ingaat.
Contextvensters, API-kosten en prestaties worden in tokens gemeten: input tokens zijn wat het model ingaat, output tokens vormen het gegenereerde antwoord.
Elk token wordt gekoppeld aan een ID en daarna aan een vector met duizenden getallen die door de lagen van het model wordt getransformeerd.
Het model kiest telkens één volgend token op basis van waarschijnlijkheden, waardoor antwoorden token voor token verschijnen.
Tokens krijgen betekenis door context: eerdere tokens beïnvloeden hoe latere tokens in de representatieruimte worden geïnterpreteerd.
Engels kan in de praktijk goedkoper zijn dan Nederlands, omdat veel Engelse woorden vaker als één token voorkomen door hun grotere aanwezigheid in trainingsdata.
Volgens de sprekers is het begrip taalmodel te smal geworden, omdat moderne systemen ook code, tabellen, beelden, audio, video, tools en acties verwerken.
AI plakt niet alleen bestaande zinnen aan elkaar, maar navigeert door een representatieruimte waarin ook nieuwe combinaties kunnen ontstaan.

De historische rubriek gaat van mythen naar echte 18e-eeuwse automaten en laat zien hoe mensen toen al intelligentie op machines projecteerden.
De Turk was een beroemde schaakautomaat uit 1770 die leek te denken, maar eigenlijk door een verborgen menselijke schaker werd bestuurd.
De Turk laat zien dat mensen intelligentie vaak van buitenaf beoordelen: als iets goed schaakt of vloeiend schrijft, lijkt het slim.
De Digesting Duck van Jacques de Vaucanson was technisch indrukwekkend, maar de vermeende spijsvertering was deels theater met vooraf klaargemaakte output.
The Writer van Pierre Jaquet-Droz liet zien hoe mechanische systemen gedrag konden nabootsen via deterministische bewegingen, zonder echte improvisatie.
De sprekers verbinden dit met moderne demo’s van robots en diensten zoals Amazon Mechanical Turk, waar soms nog steeds verborgen menselijke arbeid achter ‘AI’ zit.

Bij lange chats kan de context een gesprek een verkeerde kant op duwen; branchen maakt het mogelijk terug te gaan naar een eerder punt en vandaar verder te werken.
In ChatGPT kan dit via ‘Branch in new chat’; in Claude kan een bewerkte vraag een nieuwe conversation branch maken.
Branches zijn nuttig om zijpaden te verkennen, alternatieve prompts te testen of te voorkomen dat eerdere mislukte antwoorden de rest van het gesprek vervuilen.
Subagents, branching en compacting worden genoemd als technieken om context beheersbaar, goedkoper en bruikbaarder te houden.

Dicteren kan sneller zijn dan typen, vooral op telefoon of bij het uitwerken van plannen met AI, omdat spreken vaak 120 tot 160 woorden per minuut haalt.
ChatGPT’s dicteerfunctie wordt als goed ervaren, terwijl Claude in het Nederlands volgens de spreker minder goed werkt.
Lokale transcriptietools zoals Voice Ink met een lokaal Parakeet-model kunnen snel en privacyvriendelijk spraak naar tekst omzetten.
De sprekers plaatsen een kanttekening: typen kan beter zijn voor precisie, complexe opdrachten en situaties waarin hardop praten onhandig of storend is.
Een praktische workflow is eerst pratend verkennen met AI en daarna het eindplan preciezer formuleren als opdracht.

Luisteraars worden gevraagd feedback te geven over onderwerpen, formats en praktische tips, en de aflevering te delen met mensen die meer over AI willen weten.
De nieuwsbrief op turingstation.nl bevat een samenvatting en links bij de aflevering.

Laat in de comments weten welke onderdelen je meer of minder wilt horen en of sommige uitleg ook als video op YouTube moet komen.
Deel de aflevering via Spotify met een vriend, familielid, collega of groepschat die geïnteresseerd is in AI.
Probeer bij vastlopende AI-gesprekken een branch te maken vanaf het punt vóór de verkeerde afslag.
Probeer dicteren eens uit als alternatief voor typen bij het werken met AI.
Schrijf je in op turingstation.nl voor de nieuwsbrief met samenvatting en links.
Laat via YouTube of Spotify weten welke onderwerpen, formats of gemiste nieuwsitems de podcast moet behandelen.