Open YouTube

2026-06-19 - Openbaar verhoor Marina Eckenhausen

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Jun 20, 2026, 21:01

Read in about 4 minutes instead of watching 196 minutes.

Rol en werkwijze van de IGJ

De IGJ bewaakt de kwaliteit en veiligheid van zorg en jeugdhulp; Eckenhausen werd tijdens de pandemie inspecteur-generaal.
De inspectie richtte een crisisorganisatie in en legde aanvankelijk de nadruk op veilige inzet van medewerkers en aanpassing van het toezicht.
Reguliere inspectiebezoeken werden beperkt, maar bij ernstige signalen en incidenten ging de IGJ wel ter plaatse en trad zij zo nodig handhavend op.

Belteams verzamelden dagelijks informatie bij bestuurders en zorgverleners; signalen werden gebundeld en gedeeld met onder meer VWS en het RIVM.
De IGJ vertrouwde op de deskundigheid van zorgprofessionals en beoordeelde hun handelen steeds binnen de uitzonderlijke omstandigheden van de crisis.
Het uitgangspunt was: als zorg niet volgens de normale standaard kon worden geleverd, moest zij zo goed mogelijk binnen de beschikbare mogelijkheden worden georganiseerd.

De IGJ was niet vooraf betrokken bij het bezoekverbod voor verpleeghuizen en voelde zich door het besluit overvallen.
De inspectie handhaafde het bezoekverbod niet als afzonderlijke norm, maar bleef kijken naar de kwaliteit en veiligheid van de zorg en liet ruimte voor gemotiveerd maatwerk.
Na evaluatie concludeerde de IGJ dat zij tijdens sluitingen zichtbaarder achter de voordeur had moeten kijken om bewoners en familie zekerheid te geven.

Signalen kwamen binnen via meldpunten, belrondes en contacten met alle zorgsectoren; vanaf juni 2020 publiceerde de IGJ wekelijks zorgbeelden.
Eckenhausen vond dat het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg aanvankelijk te medisch was gericht en onvoldoende als bestuurlijke toets op OMT-adviezen functioneerde.
Stukken voor het BAO kwamen soms pas een kwartier voor de vergadering of helemaal niet, waardoor deskundige voorbereiding vrijwel onmogelijk was.

Volgens Eckenhausen kregen acute zorg en intensive care terecht veel aandacht, maar bleven onder meer jeugdzorg, gehandicaptenzorg, ggz, eerstelijnszorg en revalidatie te weinig zichtbaar.
Schaarse materialen, testen, vaccins en specialistische kennis bereikten kleinere en minder vertegenwoordigde zorgsectoren niet altijd tijdig.
Zij beschouwde corona niet alleen als zorgcrisis maar als samenlevingscrisis, waarin ook sociale, economische, gedragskundige en onderwijseffecten moesten worden meegewogen.
Voor kwetsbare jongeren was vooral het verdwijnen van onderwijs, dagbesteding en maatschappelijk toezicht schadelijk, mogelijk met levenslange gevolgen.

De decentrale zorgorganisatie bemoeilijkte aanvankelijk snelle coördinatie, maar stond effectieve pandemiebestrijding volgens Eckenhausen uiteindelijk niet in de weg.
De inspectie stimuleerde regionale samenwerking en het delen van beschermingsmiddelen, geneesmiddelen, zuurstof en capaciteit vanuit het collectieve belang.
Zorgprofessionals maakten het vertrouwen van de IGJ waar; te intensief controleren had volgens Eckenhausen angst en verlamming kunnen veroorzaken.
Landelijke code zwart is niet afgekondigd, hoewel zorgverleners plaatselijk situaties kunnen hebben ervaren waarin uiterst moeilijke keuzes nodig waren.

In december 2020 waarschuwden IGJ en NZa minister Van Ark dat aanvullende maatregelen nodig waren om de zorgdruk te verminderen; twee dagen later volgde een strenge lockdown.
Een scherpe brief van januari 2021 leidde tot boosheid bij de ambtelijke top van VWS, zowel vanwege de inhoud als doordat men zich verrast voelde.
Eckenhausen voelde zich hierdoor persoonlijk geraakt, maar niet onder druk gezet en bleef achter de brief staan.

De IGJ greep pas in wanneer een afwijkende medische opvatting leidde tot potentieel schadelijk gedrag en gebruikte daarbij een stapsgewijze aanpak.
Offlabel voorschrijven moest binnen de Geneesmiddelenwet, professionele richtlijnen en regels voor medisch-wetenschappelijk onderzoek blijven.
Eckenhausen erkende dat de waarschuwing over hydroxychloroquine onzorgvuldig was gecommuniceerd, vooral door direct een mogelijke maximale boete van 150.000 euro te noemen.
Voor een volgende pandemie is volgens haar een betere infrastructuur nodig om ook in de eerstelijnszorg snel en zorgvuldig onderzoek naar vroege behandelingen uit te voeren.

Minister De Jonge drong aan op tuchtrechtelijke vervolging van huisarts Elens, maar Eckenhausen stelde dat de latere tuchtklacht voortkwam uit een zelfstandige interne afweging.
Zij verklaarde dat zij geen ministeriële druk had ervaren en dat de IGJ onafhankelijk tot haar oordeel was gekomen.
Bewindspersonen mochten signalen en verzoeken indienen, maar een formele aanwijzing aan de inspectie moest binnen 48 uur aan beide Kamers worden gemeld.
De IGJ moest volgens haar voortdurend aantonen en intern bespreken hoe haar onafhankelijkheid werd geborgd.

Zorg dat de inspectie bij toekomstige sluitingen juist zichtbaar toezicht houdt achter de voordeur van zorginstellingen.
Geef deelnemers aan het BAO tijdig de stukken, zodat zij interne deskundigheid kunnen raadplegen en goed onderbouwd kunnen adviseren.
Benader een toekomstige pandemie als een brede samenlevingscrisis en betrek naast zorg ook sociale, economische, gedragskundige en onderwijsperspectieven.
Borg dat minder zichtbare zorgsectoren en kwetsbare groepen vertegenwoordigd zijn aan regionale en landelijke besluitvormingstafels.
Ontwikkel mogelijkheden om in de eerstelijnszorg snel en volgens de onderzoeksregels nieuwe vroege behandelingen te onderzoeken.