Open YouTube

2026-06-30 - Wet handhaving sociale zekerheid (antwoord 1e termijn + rest)

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Jun 30, 2026, 21:07

Read in about 6 minutes instead of watching 145 minutes.

Opening en kader

De voorzitter licht toe dat de schriftelijke beantwoording van de minister openbaar is en dat leden nog aanvullende vragen kunnen stellen voordat de eerste termijn van het kabinet en de tweede termijn worden afgerond.
De minister benadrukt dat het wetsvoorstel voortkomt uit lessen rond fraudebeleid en dienstverlening, maar dat toeslagen buiten de scope vallen.

Kern van het wetsvoorstel

De minister stelt dat het wetsvoorstel afrekent met automatische alles-of-nietsbenaderingen en verplicht tot beoordeling van aard, ernst, verwijtbaarheid en de rol van het bestuursorgaan.
Volgens de minister ligt de grootste problematiek niet bij boetes maar bij terugvorderingen, omdat die bij lange termijnen tot zeer hoge en vaak oninbare schulden kunnen leiden.
Het wetsvoorstel moet volgens de minister balans brengen tussen menselijke maat, proportionaliteit, ruimte voor de uitvoering en stevig optreden tegen misbruik.

Maatwerk en rechtsgelijkheid

De heer Schenk vraagt wanneer verschillen tussen UWV, SVB en gemeenten te groot worden en tot rechtsongelijkheid leiden.
De minister erkent spanning tussen rechtszekerheid en maatwerk, maar wijst op afstemmingstafels, gedeelde beleidsregels en modelverordeningen om verschillen te beperken.
Op vragen over uitvoerbaarheid verwijst de minister naar uitvoeringstoetsen en stelt hij dat een menselijker werkwijze niet automatisch meer capaciteit vereist, omdat bezwaar en beroep kunnen afnemen.

Terugvorderingstermijnen

De heer Keulemans uit zorgen over verlaging van de terugkijktermijn bij fraude van twintig naar tien jaar en dient een amendement in om bij opzet of grove schuld twintig jaar te behouden.
De minister laat het oordeel over dit amendement aan de Kamer, omdat het uitvoerbaar is maar mogelijk extra administratieve lasten geeft.
De minister verdedigt vijf jaar bij fouten omdat tien of twintig jaar terugvorderen tot zeer hoge bedragen en schulden kan leiden, terwijl misbruik zwaarder wordt behandeld.

Waarschuwingen en sancties

Keulemans vraagt of het aantal waarschuwingen kan worden gemaximeerd, eventueel op twee, om eindeloze waarschuwingen te voorkomen.
De minister verwerpt vaste maxima, omdat uitvoerders per geval moeten kunnen bepalen of een waarschuwing of sanctie passend is.
In de tweede termijn benadrukken meerdere fracties het belang van onderscheid tussen vergissingen en bewuste overtredingen, met discussie over escalatieladders en sancties.

Geweld tegen ambtenaren

Keulemans vraagt of strafrechtelijke vervolging en een bestuursrechtelijke maatregel naast elkaar mogelijk en wenselijk kunnen blijven bij geweld tegen uitvoeringsmedewerkers.
De minister stelt dat bij aangifte het strafrecht leidend moet zijn en dat dubbele bestraffing moet worden voorkomen, terwijl zonder aangifte een bestuursrechtelijke maatregel mogelijk blijft.
Keulemans dient later een motie in voor een juridisch kader waarin aangifte en bestuursrechtelijke maatregel naast elkaar mogelijk blijven; de motie wordt aangehouden na toezegging van een brief na de zomer.

Vergisrecht

De heer Vlag vraagt hoe wordt geborgd dat mensen die zich echt vergissen, bijvoorbeeld door beperkte vermogens, niet alsnog door het systeem worden vermalen.
De minister zegt dat het vergisrecht in het afwegingskader zit: aard, ernst, reden van de overtreding en verwijtbaarheid moeten worden beoordeeld.
Nijenhuis dient een gewijzigd amendement in om rechterlijke toetsing bij vergissingen te versterken; de minister geeft dit amendement later oordeel Kamer.
Nijenhuis dient een motie in om een hogere grens dan twintig procent te hanteren bij de vraag of burgers redelijkerwijs hadden kunnen weten dat een uitkering te hoog was.

Informatie en verantwoordelijkheid

Partijn vraagt hoe vormvrij informeren voldoende toegankelijk en passend kan zijn, bijvoorbeeld bij brieven, websites of persoonlijke gesprekken.
De minister wil de vorm van informeren aan bestuursorganen laten, maar benadrukt dat passend informeren een verplichting is en geen vrijblijvende inspanning.
Partijn bespreekt complexe situaties rond WIA en toeslagenwet, waarbij burgers mogelijk niet weten dat samenwonen gevolgen heeft voor een automatisch toegekende toeslag.
De minister zegt dat complexiteit meeweegt bij verwijtbaarheid, maar dat burgers ook verantwoordelijkheid hebben om te weten welke uitkering zij ontvangen en welke regels daarbij horen.

Monitoring en evaluatie

Partijn vraagt om monitoring van de ruime beoordelingsruimte die uitvoeringsorganisaties krijgen; de minister zegt dit toe zolang dit geen zware rapportageverplichting wordt.
Seder dient moties in over monitoring van evenredigheidstoetsing, terugvorderingen, harmonisatie van organisatieculturen en toepassing van verwijtbaarheid bij kwetsbare groepen.
De minister meldt later dat de invoeringstoets na anderhalf jaar volgt en de evaluatie na vijf jaar.

Tweede termijn Kamer

Seder trekt amendementen 8 en 10 in en handhaaft amendement 9 over voorhang van het boetebesluit.
Partijn dient moties in over het recht op persoonlijk contact en toepassing van discriminatietoetsen bij uitvoering en beleid.
Vlag dient een motie in over vermindering van export van kindregelingen en inzet in EU-verband voor toepassing van het woonlandbeginsel.
Mulder dient moties in over zware sancties bij opzettelijke fraude en landelijke handhavingsrichtlijnen tegen willekeur tussen gemeenten.
De Beer vraagt om periodiek inzicht in vaak overtreden regels, verduidelijking van het begrip misbruik en gevolgen van een verplichte escalatieladder voor bezwaar en beroep.
Schenk verdedigt zijn amendement om informatie na een fout altijd ook schriftelijk te verstrekken en dient moties in over vereenvoudiging van verplichtingen en monitoring van verschillen tussen bestuursorganen.

Oordelen minister

De minister geeft amendement 20 van Nijenhuis oordeel Kamer.
De minister geeft moties 1, 2, 3, 4, 6, 8, 9 en 11 oordeel Kamer, deels met toelichting of voorwaarde.
De minister ontraadt motie 10 en geeft aan dat motie 5 oordeel Kamer kan krijgen als de passage over terugwerkende kracht wordt geschrapt.
De minister houdt vast aan vormvrij informeren en ontraadt het amendement van Schenk omdat hij geen extra wettelijke regeldruk voor uitvoerders wil.
Het debat wordt gesloten; de voorzitter meldt dat donderdag in twee keer wordt gestemd.

Actiepunten

De minister komt in tweede termijn terug op de vraag hoe het vergisrecht zich verhoudt tot toeslagen en de Wet verbetermaatregelen toeslagen.
De minister zegt toe de monitoring van ruime beoordelingsruimte mee te nemen zonder zware extra rapportageverplichting.
De regering moet volgens de motie van Seder en Nijenhuis binnen twee jaar na inwerkingtreding via een invoeringstoets monitoring uitvoeren en de Kamer informeren over evenredigheidstoetsing, risicovolle terugvorderingen en harmonisatie tussen bestuursorganen.
De regering wordt in een motie verzocht te onderzoeken hoe en hoe snel het recht op persoonlijk contact kan worden vormgegeven en de Kamer hierover te informeren voor invoering van de wet.
De regering wordt in een motie verzocht discriminatietoetsen toe te passen bij uitvoerende bestuursorganen en de resultaten mee te nemen in de invoeringstoets.
De regering wordt in een motie verzocht manieren te zoeken om export van kindregelingen te verminderen en zich in EU-verband in te zetten voor aanpassing van Europese regelgeving.
De regering wordt in een aangehouden motie verzocht een juridisch kader te ontwikkelen waarin aangifte en bestuursrechtelijke maatregel bij agressie naast elkaar mogelijk blijven.
De regering wordt in een motie verzocht te garanderen dat bij opzettelijke fraude altijd een zware sanctie volgt.
De regering wordt in een motie verzocht landelijke handhavingsrichtlijnen op te stellen om willekeur tussen gemeenten te voorkomen.
De regering wordt in een motie verzocht inzichtelijk te maken welke onderdelen van de inlichtingenplicht het vaakst tot fouten leiden en voorstellen te doen voor vereenvoudiging en verduidelijking.
De regering wordt in een motie verzocht bij onverklaarbare verschillen tussen bestuursorganen oorzaken te onderzoeken, de Kamer te informeren en waar nodig maatregelen te treffen.
De minister zegt toe na de zomer met een brief te komen over de verhouding tussen strafrecht en bestuursrecht bij misdragingen tegen ambtenaren.