Open YouTube

2026-07-01 - Nadere regels voor bijstand in het stemhokje

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Jul 1, 2026, 20:43

Read in about 4 minutes instead of watching 155 minutes.

Doel van het wetsvoorstel

Het debat gaat over wijziging van de Kieswet om nadere regels te stellen voor bijstand in het stemhokje.
De minister benadrukt dat veel kiezers, zoals mensen met een verstandelijke beperking, dementie of laaggeletterdheid, drempels ervaren bij het stemmen.
Het wetsvoorstel moet mogelijk maken dat alle kiezers die hulp nodig hebben bij het stemmen bijstand kunnen krijgen van een stembureaulid.

Kiezers met een fysieke beperking behouden het bestaande recht om hulp te krijgen van een persoon naar keuze.
Voor andere kiezers stelt het wetsvoorstel hulp door een stembureaulid voor, omdat hulp naar keuze volgens de minister risico’s geeft voor stemgeheim en stemvrijheid.
De minister stelt dat het wetsvoorstel geen nieuwe kloof introduceert, maar een bestaande kloof verkleint.
Kamerleden uiten zorgen over de uitlegbaarheid en uitvoerbaarheid van twee verschillende regimes voor hulp in het stemhokje.

De minister beroept zich op het VN-verdrag Handicap en het standstillbeginsel: verworven rechten van fysiek beperkte kiezers mogen niet worden beperkt.
Het amendement-Klemmink om alle hulp via stembureauleden te laten lopen wordt ontraden vanwege strijd met het VN-verdrag en juridisch risico.
De minister licht later toe dat meerdere juridische directies onafhankelijk tot dezelfde conclusie kwamen: beperking van hulp naar keuze voor fysiek beperkte kiezers is een achteruitgang van rechten.

Verschillende fracties wijzen op risico’s van beïnvloeding, ook wanneer hulp door stembureauleden wordt gegeven.
De minister vindt dat risico bij stembureauleden beperkt, maar steunt maatregelen die de schijn van beïnvloeding beperken.
Amendementen van Van den Brink over een ondubbelzinnig zelfstandig verzoek om hulp en aanwijzing van het helpende stembureaulid krijgen oordeel Kamer.
Het amendement-Mohandis om volksvertegenwoordigers en bestuurders uit te sluiten als stembureaulid krijgt oordeel Kamer, ondanks enige extra uitvoeringslast.

Mevrouw Bikker stelt voor het aantal volmachten per kiezer te verlagen van twee naar één om stemconcentratie en beïnvloeding te beperken.
De minister ontraadt dit amendement, omdat de discussie over volmachten volgens hem beter in een apart debat of initiatiefwetsvoorstel past.
De minister zegt toe in de verkiezingsevaluatie en in het najaar verder terug te komen op de volmachtendiscussie.

Het amendement-Vlag over evaluatie na de eerstvolgende verkiezing krijgt oordeel Kamer, mits het gaat om opname in de reguliere verkiezingsevaluatie naast een integrale evaluatie na vijf jaar.
De evaluatie moet input ophalen bij stembureauleden, gemeenten, belangenorganisaties en kiezers.
De minister zegt toe uitvoeringsproblemen expliciet mee te nemen in zowel reguliere evaluaties als de evaluatie na vijf jaar.
Het streven is inwerkingtreding per 1 januari 2027, zodat de regels kunnen gelden bij de verkiezingen van maart 2027.

Het amendement-Vlag over nadere regels voor inrichting van stemlokalen wordt ontraden omdat de minister vindt dat dit al mogelijk is binnen bestaande regels.
Vlag dient daarnaast een motie in om te verkennen welke eenvoudige hulpmiddelen verplicht kunnen worden gesteld om zelfstandig stemmen te bevorderen.
De minister geeft die motie oordeel Kamer en is bereid de verkenning te doen.

Het amendement over zichtbare politieke of religieuze uitingen door stembureauleden wordt ontraden omdat dit volgens de minister een bredere, zorgvuldige discussie vereist.
Het amendement over taalgebruik bij bijstand in het stemhokje wordt ontraden; communicatie in andere talen blijft niet verboden en kan bijdragen aan toegankelijkheid.
De motie-Schilder om de doelgroep voor ondersteuning nader af te bakenen wordt ontraden omdat dit niet uitvoerbaar en mogelijk stigmatiserend is.
De motie-Mohandis over het wegnemen van belemmeringen voor kiezers en verkozenen met een beperking krijgt oordeel Kamer, als voortzetting van bestaand beleid.

De Kamer besluit op verzoek van Bikker om de volgende dag eerst over amendementen en moties te stemmen en later over het wetsvoorstel zelf.
De VVD houdt steun voor het wetsvoorstel nog open vanwege zorgen over uitvoerbaarheid.
De minister zegt te hopen dat het wetsvoorstel wordt aangenomen, omdat hij het belangrijk vindt voor toegankelijk stemmen.

De regering moet, als de motie-Mohandis wordt aangenomen, met belangenorganisaties bezien hoe belemmeringen voor kiezers en verkozenen met een beperking kunnen worden weggenomen en de Kamer informeren.
De regering moet, als de motie-Vlag wordt aangenomen, met gemeenten, de Kiesraad en belangenorganisaties verkennen welke eenvoudige hulpmiddelen voor zelfstandig stemmen verplicht kunnen worden gesteld.
De minister zal in evaluaties expliciet aandacht besteden aan uitvoeringsproblemen rond hulp in het stemhokje.
De minister zal na de zomer een brief sturen over de voorbereiding, communicatie en uitvoering richting de verkiezingen van maart 2027.
De minister zal in de evaluatie terugkomen op hoe andere landen invulling geven aan hulp in het stemhokje onder het VN-verdrag Handicap.
De minister zal voor de zomer met de verkiezingsevaluatie komen en in het najaar verder terugkomen op de volmachtendiscussie.