Open YouTube

2026-07-01 - Openbaar verhoor Ferd Grapperhaus

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Jul 1, 2026, 20:42

Read in about 6 minutes instead of watching 223 minutes.

Opening en context

De commissie opent het openbare verhoor over de coronaperiode, met nadruk op de avondklok, maatschappelijke onrust en polarisatie.
Grapperhaus legt de eed af en bevestigt dat hij zich op zes onderwerpen heeft voorbereid.

Grapperhaus beschrijft zijn dubbele rol als minister van Justitie en Veiligheid: bewaking van de rechtsstatelijke kant van crisisbestrijding en verantwoordelijkheid voor de crisisstructuur.
Hij zegt dat op 3 maart 2020 werd vastgesteld dat sprake was van een nationale crisis en dat zijn gewone portefeuille daarnaast bleef doorlopen.
Als minister van Erediensten had hij contact met religieuze gemeenschappen en zag hij spanning tussen vrijheid van religie en coronamaatregelen.

Grapperhaus was wekelijks aanwezig bij het Veiligheidsberaad om signalen op te halen, uitleg te geven en deskundigen zoals Van Dissel vragen te laten beantwoorden.
Hij zag het Veiligheidsberaad als operationeel belangrijk bij noodverordeningen en later als klankbord voor lokale ervaringen en zorgen.
Hij weerspreekt dat burgemeesters slechts als klankbord van de samenleving werden gebruikt, maar erkent dat hij hun signalen naar het kabinet wilde brengen.
Het kabinet koos aanvankelijk voor noodverordeningen via de Wet veiligheidsregio’s, omdat Grapperhaus in maart 2020 dacht dat de crisis mogelijk kort zou duren.
Vanaf april 2020 vond hij dat er wetgeving moest komen omdat noodverordeningen rechtsstatelijk niet te lang houdbaar waren; hij betreurt dat het wetstraject langer duurde dan gewenst.

De avondklok ging op 23 januari 2021 in en beperkte mensen tussen 21.00 uur en 04.30 uur, met uitzonderingen voor legitieme redenen.
Grapperhaus zegt dat hij in maart en oktober 2020 terughoudend was vanwege grondrechten, proportionaliteit en twijfel over doelmatigheid.
In januari 2021 veranderde de afweging door waarschuwingen over de Britse en Zuid-Afrikaanse variant; hij hanteerde drie criteria: medische noodzaak, doelmatigheid en handhaafbaarheid.
Hij vond het OMT-advies aanvankelijk onvoldoende overtuigend en wilde een scherpe onderbouwing voordat hij de maatregel zou steunen.
Binnen kabinet, Veiligheidsberaad, politie en ambtelijke advisering bestonden bezwaren en twijfels, vooral over grondrechten, handhaving en maatschappelijke onrust.
Grapperhaus wilde de avondklok vooraf aan de Tweede Kamer voorleggen en zegt dat hij de maatregel niet had ingevoerd als de Kamer zich daartegen had uitgesproken.

Op 12 januari vroeg het kabinet spoedadvies aan het OMT omdat volgens Grapperhaus andere maatregelen onvoldoende effect zouden hebben.
Grapperhaus noemde een eerder OMT-advies over de avondklok ‘slapjes’ en belde met Van Dissel om te zeggen dat het advies scherp, duidelijk en ondubbelzinnig moest zijn voor de proportionaliteitstoets.
Hij ontkent dat sprake was van beïnvloeding van het OMT en zegt dat hij juist een stevige motivering nodig had voor zijn eigen afweging.
Het OMT adviseerde op 19 januari invoering van de avondklok en noemde een mogelijke reductie van 8 tot 13 procent; Grapperhaus vond dat uiteindelijk voldoende, ondanks onzekerheden over het exacte effect in Nederland.
Met kennis achteraf zegt Grapperhaus dat de invoering volgens hem het juiste besluit was, al had de motivering beter gekund.

Na de pauze bespreekt de commissie dat de avondklok vijf keer werd verlengd en uiteindelijk drie maanden en vijf dagen duurde.
Grapperhaus zegt dat na de eerste onrust de naleving hoog was, het draagvlak volgens onderzoeken rond 75 procent lag en de maatregel ruimte bood voor andere versoepelingen.
Hij stelt dat bij elke verlenging opnieuw werd gekeken naar medische noodzaak, doelmatigheid, handhaving en proportionaliteit.
Hij erkent dat de proportionaliteit afneemt naarmate een grondrechtenbeperking langer duurt en dat kwetsbare groepen zoals daklozen en eenzamen zwaar werden geraakt.
Achteraf vindt hij drie maanden avondklok proportioneel vanwege het effect op virusbestrijding, maar zegt dat hij bij kennis vooraf van die duur veel meer twijfel zou hebben gehad en mogelijk anders had besloten.

De commissie bespreekt zorgen over de handhaafbaarheid van het coronatoegangsbewijs, dat vanaf 25 september 2021 breed werd ingevoerd.
Grapperhaus zegt dat signalen uit het Veiligheidsberaad wezen op controle- en handhavingsproblemen, ondanks extra middelen.
Het kabinet maakte afspraken over naleving, controle en handhaving: burgers moesten naleven, sectoren controleren en gemeenten handhaven op risicolocaties, steekproeven en excessen.
Hij erkent dat controle in horeca en sportkantines haperde, maar verdedigt dat de sector moest bijdragen omdat volledige overheidshandhaving niet haalbaar was.
Volgens Grapperhaus was het alternatief voor controle door sectoren dat delen van de maatschappij gesloten zouden blijven.

Bij het coronatoegangsbewijs zegt Grapperhaus dat hij 3G prettiger vond dan 2G en dat alleen toegang voor gevaccineerden voor hem niet aanvaardbaar zou zijn vanwege vaccinatiedwang.
Over schoolsluitingen zegt hij dat dit niet zijn portefeuille was, maar dat hij zeer ongelukkig was met de sluitingen in maart 2020.
Hij maakt onderscheid tussen grondrechten beperken en grondrechten schenden; volgens hem zijn kinderrechten beperkt, maar hij neemt niet zonder meer de kwalificatie ‘geschonden’ over.

Grapperhaus noemt als oorzaken van toenemende onrust de lange duur van de pandemie, complottheorieën, anti-overheidssentiment, statelijke actoren en zware criminaliteit die zich mengde in protesten.
Hij erkent dat wisselend op- en afschalen van maatregelen verwarring veroorzaakte en achteraf anders had gekund.
Volgens hem werd maatschappelijke onrust regelmatig besproken in het Catshuis en Veiligheidsberaad, vooral toen demonstraties en rellen in januari 2021 opliepen.
Hij onderscheidt legitieme demonstranten, activistische demonstranten, complotdenkers en criminelen, en zegt dat de grens ligt bij bedreiging, belediging en vernieling.
Grapperhaus erkent dat termen als ‘wappies’ niet hielpen en dat hij zulke uitingen niet had moeten doen.

Grapperhaus vertelt dat zijn huis werd beklad en dat hij, net als andere politici, OMT-deskundigen en journalisten, met bedreigingen te maken had.
Hij noemt sociale media een versterkende factor en verbindt bedreigingen aan complottheorieën, anti-overheidssentiment, zware criminaliteit en statelijke actoren.
Volgens hem werd beleid ingezet op directe aangifte, opsporing en vervolging waar mogelijk, maar strafrecht alleen is volgens hem niet de oplossing.
Hij stelt dat de samenleving sterker moet normeren tegen bedreiging en intimidatie.

De commissie sluit het eerste verhoor af en kondigt aan dat Grapperhaus na de zomer opnieuw als getuige zal verschijnen.
Het volgende openbare verhoor met Jaap van Dissel wordt aangekondigd voor 15.00 uur dezelfde middag.

Besteed bij een volgende crisis vooraf gerichter aandacht aan kwetsbare groepen zoals daklozen en eenzamen en zorg dat scenario’s voor hen klaar liggen.
Zorg bij een toekomstige vergelijkbare pandemische dreiging voor gericht beleid voor groepen die weinig voordeel hebben van versoepelingen maar wel zwaar door maatregelen worden geraakt.
Zet in toekomstige crisiscommunicatie steviger in op de boodschap dat het virus niemands schuld is en dat de samenleving het samen moet oplossen.