2026-09-23 - ETS-herziening

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Sep 25, 2026, 13:48

Read in about 4 minutes instead of watching 55 minutes.

Werking en resultaten van het ETS

Het ETS begrenst de uitstoot van elektriciteitsproductie, zware industrie, luchtvaart en scheepvaart; voor iedere ton CO2 moet een emissierecht worden ingeleverd.
Sinds de invoering in 2005 zijn de emissies binnen het systeem met ongeveer 50% verminderd, maar verdere reducties worden moeilijker, vooral in staal, chemie, cement en luchtvaart.
Veilingen hebben meer dan 270 miljard euro opgebracht voor klimaatinvesteringen; 43% van de rechten wordt gratis toegewezen om koolstoflekkage te voorkomen.
Voor 2030 geldt een ETS-reductiedoel van 62% ten opzichte van 2005; de herziening bepaalt de bijdrage aan het EU-doel van 90% reductie in 2040.

De Commissie wil klimaatambitie combineren met concurrentievermogen en energieveiligheid, waarbij ETS-opbrengsten sterker als investerings- en innovatiemotor worden ingezet.
De jaarlijkse lineaire reductiefactor wordt na 2030 voorgesteld op 3,7% in plaats van 4,4%, omdat voortzetting van het huidige tempo rond 2039 tot nul uitstootruimte zou leiden en onhaalbaar wordt geacht.
Vanaf 2036 kunnen internationale kredieten indirect bijdragen; de binnenlandse ETS-reductie komt daarmee op 85%, aangevuld met internationale reducties om bij het economiebrede doel van 90% aan te sluiten.
De Commissie wil 250 miljoen extra rechten veilen en de opbrengst gebruiken voor hoogwaardige permanente koolstofverwijdering, zoals bio-energie of directe luchtafvang met CCS.
De marktstabiliteitsreserve moet bij toekomstige schaarste rechten kunnen vrijgeven; de parameters worden aangepast aan een kleinere en mogelijk volatielere CO2-markt.

Gratis rechten blijven na 2030 bestaan, maar worden gekoppeld aan goedgekeurde en openbare investeringsplannen voor klimaatneutraliteit.
Bedrijven ontvangen volgens het voorstel eerst 80% van hun gratis toewijzing; de resterende 20% volgt pas wanneer de beloofde investeringen daadwerkelijk zijn uitgevoerd.
Voor CBAM-sectoren wordt de uitfasering van gratis rechten vertraagd van 2034 naar 2038, terwijl CBAM naar meer downstreamproducten wordt uitgebreid.
Koplopers in de beste 10% van hun productgroep en bedrijven met gesteunde verduurzamingsprojecten worden vrijgesteld van de nieuwe voorwaarden voor gratis rechten.
De verduurzamingsplannen moeten onafhankelijk worden gecontroleerd; de precieze rol van nationale autoriteiten, de Commissie en verificateurs wordt later in secundaire wetgeving vastgelegd.

De Industrial Decarbonisation Bank krijgt een snelle investeringsbooster die vanaf 2028 circa 400 miljoen rechten, naar schatting 30 miljard euro, kan inzetten voor bewezen CO2-reducties.
De tweede fase gebruikt concurrerende biedingen en koolstofcontracten voor verschil om het CO2-prijsrisico van verduurzamingsprojecten te beperken.
Omdat nu slechts ongeveer 5% van de nationale ETS-opbrengsten terugvloeit naar betalende industrieën, stelt de Commissie voor 50% te bestemmen voor investeringen in ETS-sectoren.
De Commissie wil dat Nederland ETS-inkomsten zichtbaarder en directer koppelt aan verduurzamingsuitgaven, ter bevordering van transparantie en publiek draagvlak.

Stedelijke afvalverbranding wordt voorgesteld als nieuwe ETS-sector vanaf 2031, gefaseerd van 25% dekking per jaar naar volledige dekking in 2034.
De maatregel moet lokale overheden stimuleren om afval beter te sorteren en recyclen, maar sommige landen vrezen een verschuiving naar storten.
Voor de luchtvaart wordt het ETS uitgebreid naar vluchten tot 5.000 kilometer vanaf Frankfurt; verdere vluchten blijven onder het internationale CORSIA-kader.
In de scheepvaart worden ook emissierijke schepen tussen 400 en 5.000 brutoton aan het ETS toegevoegd.

De herziening moet bedrijven tot 2040 duidelijkheid geven over de beschikbare uitstootruimte en tegelijk financiële steun voor investeringen organiseren.
Kamerleden betwijfelden of het voorstel het ETS verzwakt en andere sectoren tot extra reducties dwingt; de Commissie stelt dat iedere verdere afzwakking inderdaad door niet-ETS-sectoren moet worden gecompenseerd.
Volgens de Commissie blijft het ETS ambitieus en wordt de industrie ondersteund met investeringsmiddelen; CBAM moet importeurs dezelfde koolstofkosten laten betalen als Europese producenten.
De beoogde planning is een Raads- en Parlementspositie in december, trilogen begin 2027 en afronding in het eerste kwartaal van 2027, zodat onderdelen vanaf 2028 kunnen gelden.

De Europese Commissie stuurt schriftelijke informatie over de niet-CO2-effecten van luchtvaart aan de commissies Klimaat en Groene Groei en Infrastructuur en Waterstaat.
Kamerleden stemmen binnen hun fracties de behandeling van de ETS-herziening af voor het debat over de Milieuraad op 7 oktober.
De commissie bespreekt het onderwerp opnieuw bij het debat over de Energieraad op 14 oktober.