2026-09-23 - Zorgfraude

Debat Indirectdutchnlpublicupdated Sep 25, 2026, 13:52

Read in about 3 minutes instead of watching 63 minutes.

Opsporing en toezicht

De Arbeidsinspectie onderzoekt sinds 2013 zorgfraude en richt zich strafrechtelijk op grootschalige, georganiseerde fraude.
Ondanks een algemene personeelskrimp wordt zorgfraudebestrijding relatief ontzien en komen er extra middelen beschikbaar.
Het gespecialiseerde rechercheteam telt ongeveer zeventig rechercheurs en brengt ook werkwijzen, verdienmodellen en geldstromen in kaart.
Strafrecht geldt als laatste middel; preventie, toezicht en samenwerking tussen ketenpartners zijn nodig voor bredere maatschappelijke impact.

Onderzoeksjournalist Judit Spanjers beschrijft hoe kwetsbare cliënten betalen voor niet-geleverde zorg, worden geïntimideerd en nauwelijks gehoor vinden.
In begeleid wonen en jeugdzorg kunnen aanbieders zeer hoge bedragen ontvangen zonder voldoende zicht op verblijfplaats, zorgverlener of kwaliteit.
Criminele netwerken gebruiken zorgbedrijven volgens Spanjers als inkomstenbron en witwasconstructie, terwijl onbevoegde medewerkers met vervalste papieren blijven werken.
In de jeugdzorg worden ook geweld, seksuele uitbuiting en criminele inzet van jongeren aangetroffen.

Versnipperde wetgeving, gebrekkige screening en onvoldoende gemeentelijke kennis, capaciteit en toezicht geven malafide aanbieders veel ruimte.
Fraudeurs kunnen tussen gemeenten, verzekeraars en zorgwetten wisselen, katvangers gebruiken of na ingrijpen onder een nieuwe bedrijfsnaam doorgaan.
Gegevensdeling tussen verzekeraars, gemeenten en andere instanties blijft lastig, waardoor meerdere organisaties afzonderlijk dossiers over dezelfde partijen opbouwen.
Strafzaken duren lang en worden vertraagd door juridische waarborgen en het verschoningsrecht; ondertussen kunnen verdachte aanbieders soms doorgaan.
Met circa 22 zaken per jaar en ongeveer 90 procent veroordelingen schrikt de aanpak individuele verdachten af, maar niet de criminele markt als geheel.

Cliënten moeten hun declaraties kunnen inzien en slachtoffers hebben een onafhankelijk vangnet en een luisterend aanspreekpunt nodig.
Breid de vergunningplicht uit naar onder meer Wmo en jeugdhulp, verplicht een zorgspecifieke VOG en geef poortwachters een sterkere rol.
Een landelijk screeningsloket of centrum kan bepalen wie zorg mag leveren en voorkomen dat malafide netwerken cliënten en activiteiten doorschuiven.
Vermeld op iedere declaratie welke persoon de zorg heeft geleverd, zodat cliënten, ouders en verzekeraars daadwerkelijk kunnen controleren.
Maak de Wet Bibob breder toepasbaar in de zorg en weeg privacybescherming opnieuw af waar die effectieve fraudebestrijding belemmert.

Hoge, weinig gedifferentieerde tarieven en schaarste maken grote winsten mogelijk, zelfs zonder formele fraude of aantoonbare kwaliteit.
Alleen winstmaxima invoeren kan een waterbedeffect veroorzaken; controle moet vooral draaien om de werkelijk geleverde zorg tegenover de betaling.
De sprekers pleiten voor fundamentele systeemverandering, stevige toegangsdrempels en gerichte inzet van strafrecht tegen georganiseerde criminaliteit.
Administratieve lastenverlichting mag niet betekenen dat essentiële gegevens verdwijnen; vooraf moet duidelijk worden vastgelegd welke zorg geleverd moet worden.

Geef cliënten inzicht in hun zorgdeclaraties en organiseer een onafhankelijk vangnet voor gedupeerden.
Versterk de screening en toegangseisen voor zorgaanbieders, waaronder vergunningen, een verplichte zorg-VOG en hogere weigeringsgronden.
Maak gegevensdeling tussen gemeenten, verzekeraars en toezichthouders beter mogelijk, met passende privacywaarborgen.
Leg op declaraties vast wie de zorg daadwerkelijk heeft geleverd.
Zet strafrecht prioritair in tegen de zwaarste vormen van georganiseerde zorgcriminaliteit.
Leg vooraf toetsbare afspraken vast over welke zorg moet worden geleverd.