De Opmars van Artificiële Intelligentie | Bert Slagter en Jelle van Baardewijk #2376

De Nieuwe Wereld TVautonl-origpublicupdated Sep 25, 2026, 08:14

Read in about 4 minutes instead of watching 112 minutes.

Van taalmodel tot bruikbare AI

Een taalmodel leert door uit enorme hoeveelheden tekst het volgende token te voorspellen en zijn interne gewichten op basis van fouten aan te passen.
Posttraining met voorbeelden, menselijke voorkeuren, straffen en beloningen maakt een basismodel geschikt voor behulpzame gesprekken.
De huidige AI-golf werd mogelijk door de combinatie van veel digitale data en sterk toegenomen rekenkracht.
De historische strijd tussen regelgebaseerde en trainbare AI mondt uit in een combinatie van neurale modellen, gereedschappen en vaste systemen.

Modellen werden groter, kregen veel ruimere contextvensters en kunnen nu boeken, lange pdf’s en complete codebases verwerken.
Controleerbare trainingsresultaten bij onder meer code en wiskunde hebben geleid tot modellen die complexe problemen stapsgewijs kunnen beredeneren.
AI kan zoekmachines, rekenmachines, programmacode en wetenschappelijke bronnen gebruiken en de resultaten in een antwoord verwerken.
Met de juiste hulpmiddelen presteren taalmodellen inmiddels op veel terreinen als competente mensen, van onderzoek tot medische en juridische analyse.
Training en gebruik zijn gescheiden: een gedeployed model verandert niet tijdens een gesprek, terwijl geheugen en eerdere gesprekken als extra context kunnen worden toegevoegd.
Bij temperatuur nul is een model deterministisch voor exact dezelfde volledige context; meer willekeur kan creativiteit vergroten, maar ook onzin opleveren.

AI verschuift van vraag-en-antwoord naar agents die zelfstandig doelen uitvoeren, documenten ordenen, e-mails voorbereiden en software bouwen.
Persoonlijke assistenten zullen volgens Slagter al snel afspraken, reizen, verzekeringen en administratieve taken kunnen afhandelen; daarna volgen virtuele werknemers.
Het sterke doelgerichte gedrag van agents brengt risico’s mee: systemen kunnen ongewenste routes kiezen om een opdracht koste wat kost te voltooien.
Samenwerkende zwermen agents kunnen veel grotere onderzoeks- en probleemoplossende prestaties leveren dan één afzonderlijke chatbot.
Nuttige fysieke robots vereisen goede hardware, productiecapaciteit en AI; algemene huishoudelijke robots blijven moeilijk door de onvoorspelbare fysieke omgeving.
Hersenimplantaten zijn voorlopig vooral aantrekkelijk bij grote medische winst; brede adoptie wordt waarschijnlijker als hersensignalen niet-invasief kunnen worden uitgelezen.

Technologische autonomie vereist eigen talent en AI-labs, voldoende datacenters en rekenkracht, en ruimte in de regelgeving.
Europa heeft toegang tot krachtige modellen nodig voor productiviteit, cyberverdediging en geopolitieke veiligheid.
Gesloten modellen blijven bij hun aanbieder, open-weightmodellen publiceren hun gewichten en volledig opensourcemodellen maken ook training en architectuur reproduceerbaar.
Nieuwe Europese labs kunnen voortbouwen op bestaand open onderzoek, maar de beste open modellen lopen nog achter op gesloten frontiermodellen.
De Verenigde Staten leiden op frontier-AI, terwijl China bijzonder sterk is in productie en robotica; beide blijven afhankelijk van mondiale chipketens, waaronder Taiwan, Zuid-Korea en ASML.

AI verkort het schrijven van papers en scripties drastisch, waardoor traditionele toetsvormen minder betrouwbaar worden en schriftelijke of mondelinge examens relevanter kunnen worden.
Wanneer AI het eindresultaat direct levert, dreigen het leerproces, vakmanschap en de inzichten die onderweg ontstaan verloren te gaan.
AI is waardevol als denkhulp voor argumentatie, ideeën, formulering en feedback, zolang de gebruiker het denkwerk en de ervaring niet volledig uitbesteedt.
Bij persoonlijke verhalen, essays en toespraken hoort volgens de sprekers een impliciet contract dat de menselijke afzender de beschreven ervaring zelf heeft doorleefd.
De maatschappelijke uitdaging is AI te benutten zonder zelfstandig redeneren, ordenen, doorvoelen en beroepseer te verliezen.
Een toekomst van overvloed staat tegenover risico’s als afhankelijkheid, vervreemding en machtsconcentratie; de verdeling van baten en lasten vraagt actieve begeleiding.

De huidige AI-investeringen zijn alleen duurzaam als consumenten en bedrijven binnen enkele jaren genoeg economische waarde ervaren om structureel voor AI te betalen.
Automatisering kan op lange termijn overvloed en lagere prijzen brengen, maar transities veroorzaken doorgaans grote regionale, financiële en emotionele ongelijkheid.
Stablecoins en andere tokens vormen een wereldwijde infrastructuur voor snel, goedkoop en vrijwel continu betalingsverkeer, wat vooral nuttig kan zijn voor samenwerkende AI-agents.
Bitcoin heeft zich ontwikkeld van beoogd betaalmiddel tot een vorm van digitaal goud die steeds vaker als onafhankelijk spaar- en reservebezit wordt gezien.
De dollar verliest mogelijk langzaam dominantie, maar sterke netwerkeffecten en het ontbreken van een geschikt Chinees alternatief maken een snelle machtswisseling onwaarschijnlijk.
Digitale wallets en blockchains kunnen verschillende valuta en bezittingen tijdens een betaling automatisch omwisselen, waardoor één universeel betaalmiddel minder noodzakelijk wordt.
Programmeerbaar geld kan gedrag sturen en mensen uitsluiten; daarom moeten wettelijke waarborgen, privacy en het risico op surveillance blijvend worden bewaakt.
AI breekt moderne cryptografie niet zelfstandig, maar kan de ontwikkeling van krachtige quantumcomputers versnellen; daarom wordt gewerkt aan post-quantumcryptografie.

Controleer in de instellingen of gesprekken met een AI-dienst voor toekomstige modeltraining mogen worden gebruikt en schakel dit zo nodig uit.
Gebruik bij gevoelige gegevens zo mogelijk een open model in een versleutelde omgeving waar de informatie niet bij een externe aanbieder terechtkomt.
Zet AI in om eigen denkwerk te verbeteren met argumentatie, alternatieven, voorbeelden en formuleringen, maar besteed het leer- of ervaringsproces niet volledig uit.
Blijf bij digitale munten en AI-systemen alert op de afruil tussen gemak, misdaadbestrijding, privacy en surveillance.